تشخیص خطر

یک وضعیت خطرناک را زود تشخیص دهید، ارزیابی کنید که چه مقدار زمان و فضا دارید و واکنشی ایمن انتخاب کنید.

آنچه در این فصل یاد می‌گیرید

خطر را فقط وقتی تشخیص نمی‌دهید که از قبل رخ داده باشد. در این فصل یاد می‌گیرید راه پیش رو را «بخوانید»: آنچه می‌بینید، آنچه نمی‌بینید و آنچه ممکن است رخ دهد. سپس واکنشی را انتخاب می‌کنید که با وضعیت سازگار باشد. قانون قواعد پایه را تعیین می‌کند؛ به‌کار بستن درست آن‌ها در هر وضعیت بر عهده خود شماست.

• سه گام مشاهده، ارزیابی و اقدام؛
• قاعده پایه: توانایی توقف در فاصله‌ای که می‌توانید ببینید و آزاد است؛
• کودکان، دوچرخه‌سواران و عابران پیاده‌ای که ناگهان با آن‌ها روبه‌رو می‌شوید؛
• خطر پشت خودروهای پارک‌شده، در پیچ‌ها، هنگام مواجهه با وسایل نقلیه مقابل، در کنار اتوبوس‌ها و تراموا‌ها، در محل کارهای راهسازی، در تقاطع‌های راه‌آهن و در هوای بد.

مشاهده، ارزیابی، اقدام

راننده خوب در سه گام کار می‌کند، اغلب بی‌آنکه خودش متوجه شود. ابتدا مشاهده می‌کنید: روی جاده، در کنار آن و در دوردست چه می‌بینید؟ سپس ارزیابی می‌کنید که چه ممکن است رخ دهد: چه کسی ممکن است وارد جاده شود، چه چیزی ممکن است از یک راه فرعی بیرون بیاید، خودروی جلویی چه می‌کند؟ فقط پس از آن اقدام را انتخاب می‌کنید: برداشتن پا از روی گاز، ترمز کردن، تنظیم موقعیت خود یا ادامه دادن عادی.

ترتیب مهم است. کسی که پیش از مشاهده واکنش نشان دهد، به چیز نادرستی واکنش نشان می‌دهد. کسی که ببیند اما ارزیابی نکند، نمی‌داند چه واکنشی لازم است. و پس از واکنش هم به مشاهده ادامه دهید: وضعیت پیوسته تغییر می‌کند.

وضعیت را بخوانید

فقط به آنچه درست جلوی شماست نگاه نکنید. کل وضعیت را بخوانید: سرعت خود، دید، مسیر جاده، فضایی که دارید، سایر کاربران راه، وسایل نقلیه پارک‌شده و نشانه‌هایی که به ترافیکی اشاره می‌کنند که هنوز نمی‌بینید.

• دید: دید شما تا کجا ادامه دارد و پشت یک پیچ، یک پرچین یا یک خودروی پارک‌شده چه چیزی ممکن است باشد؟
• فضا: در کنار، جلو و پشت خود چه مقدار فضا دارید؟
• ترافیک: چه کسی روی جاده است، در کنار آن است یا در شرف رسیدن به آنجاست؟
• هوا و سطح جاده: آیا هوا دید را محدود می‌کند و آیا سطح جاده خیس یا لغزنده است؟
• علائم و خط‌کشی‌ها: آیا درباره چیزی که هنوز نمی‌بینید هشدار می‌دهند؟

قاعده پایه: توقف در محدوده آنچه می‌بینید

قانون چنین می‌گوید: راننده باید بتواند وسیله نقلیه خود را در فاصله‌ای که می‌تواند ببیند و راه در آن آزاد است متوقف کند (آیین‌نامه قوانین و علائم راهنمایی و رانندگی 1990 (RVV)، ماده 19). این معیار سرعت شماست. حداکثر سرعت مجاز یک سقف است؛ این قاعده تعیین می‌کند که چه سرعتی را با ایمنی می‌توانید برانید.

«در دید» یعنی: بدون اینکه مجبور باشید جابه‌جا شوید، تا چه فاصله‌ای راه را می‌بینید. «آزاد» یعنی در آن بخش چیزی نایستاده یا حرکت نمی‌کند که مانع شما شود. یک پیچ، یک پرچین یا یک خودروی پارک‌شده دید را کوتاه‌تر می‌کند. در این صورت باید آهسته‌تر هم برانید تا بتوانید در همان بخشی که می‌بینید متوقف شوید.

قانون افزون بر این یک قاعده گسترده دارد: هیچ‌کس نباید طوری رفتار کند که در جاده خطر پدید آید یا بتواند پدید آید، یا ترافیک مختل شود یا بتواند مختل شود (قانون ترافیک جاده‌ای 1994 (WVW)، ماده 5). بنابراین مهم این است که رفتار شما چه چیزی را می‌تواند ایجاد کند، نه فقط آنچه از قبل رخ داده است.

فاصله تعقیب و فضای جلوی شما

قانون فاصله ثابتی با خودروی جلویی تعیین نمی‌کند. معیار در اینجا هم ماده 19 است: اگر خودروی جلویی ناگهان ترمز کند، شما باید بتوانید در فضایی که وجود دارد متوقف شوید. هرچه فضای بیشتری نگه دارید، زمان بیشتری برای واکنش دارید.

رانندگی بسیار نزدیک به وسیله نقلیه دیگر در قانون یکی از رفتارهایی است که می‌تواند تخلف جدی رانندگی به شمار آید، آن هم وقتی که عمدی باشد و خطر مرگ برای دیگری در پی داشته باشد (قانون ترافیک جاده‌ای 1994 (WVW)، ماده 5a). پس این کار فقط ناایمن نیست؛ در شرایط مناسب می‌تواند جرم نیز باشد.

کودکان در جاده یا کنار آن

کودکان پیش‌بینی‌ناپذیرند. همیشه حواسشان به ترافیک نیست، ممکن است از پشت یک خودرو بدوند و همیشه آن‌طور که انتظار دارید واکنش نشان نمی‌دهند. قانون در قواعد رفتاری از کودکان جداگانه نام نمی‌برد. بنابراین قواعد عمومی کاملاً اعمال می‌شوند: باید در محدوده آنچه می‌بینید متوقف شوید (ماده 19) و نباید خطر ایجاد کنید (قانون ترافیک جاده‌ای 1994 (WVW)، ماده 5).

کودکی را کنار جاده می‌بینید، یا توپی که روی سواره‌رو یا کنار آن افتاده، یا گروهی از کودکان در حال بازی؟ در این صورت پیش از رسیدن به آنجا سرعت خود را کم می‌کنید، نه وقتی که کسی وارد جاده شده است. توپی کنار جاده هشداری است که ممکن است کسی پشت آن بیاید.

دوچرخه‌سواران

دوچرخه‌سواران از مسیر دوچرخه اجباری استفاده می‌کنند. اگر چنین مسیری نباشد، در سواره‌رو می‌رانند (RVV 1990، ماده 5). بنابراین باید این را در نظر داشته باشید، حتی اگر در سواره‌رو انتظار دوچرخه‌سوار ندارید. دوچرخه‌سوار می‌تواند به‌سرعت تغییر مسیر دهد یا ناگهان منحرف شود.

مراقب دوچرخه‌سواری باشید که میان سواره‌رو و خودروهای پارک‌شده می‌راند. در آنجا فضا کم است و او را دیر می‌بینید، و در آنجا ممکن است درهای خودرو یا عابران پیاده هم ناگهان ظاهر شوند.

عابران پیاده

عابران پیاده باید از پیاده‌رو یا مسیر پیاده استفاده کنند. اگر چنین مسیری نباشد، در مسیر دوچرخه، شانه خاکی یا در لبه بیرونی سواره‌رو راه می‌روند (RVV 1990، ماده 4). بنابراین فقط به سواره‌رو توجه نکنید: عابر پیاده ممکن است کنار جاده هم ایستاده باشد و در آخرین لحظه پا به جاده بگذارد.

در گذرگاه عابر پیاده، به عابرانی که از جاده می‌گذرند یا آشکارا در شرف این کار هستند حق تقدم می‌دهید (RVV 1990، ماده 49، بند دوم). به نابینایانی که عصای سفید با یک یا چند حلقه قرمز دارند و به دیگر افرادی که به‌سختی حرکت می‌کنند همه‌جا حق تقدم می‌دهید، حتی جایی که گذرگاهی نیست (ماده 49، بند اول). پس فقط به کسی که از قبل در حال عبور است توجه نکنید، بلکه به کسی هم که کنار پیاده‌رو منتظر ایستاده است.

خودروهای پارک‌شده و درهای خودرو

خودروهای پارک‌شده دید را محدود می‌کنند. پشت هر خودرو ممکن است کسی ایستاده باشد: کودکی، عابری که می‌خواهد از جاده بگذرد یا کسی که همین حالا پیاده شده است. دری که باز می‌شود یا شخصی که میان دو خودرو وارد سواره‌رو می‌شود، اغلب دیر دیده می‌شود.

قانون ماده جداگانه‌ای درباره درهای خودرو ندارد. در اینجا هم قواعد عمومی اعمال می‌شوند: توقف در محدوده آنچه می‌بینید (ماده 19) و ایجاد نکردن خطر (قانون ترافیک جاده‌ای 1994 (WVW)، ماده 5). بنابراین کنار خودروهای پارک‌شده فاصله بیشتری نگه دارید، به‌ویژه اگر دوچرخه‌سواری کنار آن خودروها می‌راند.

پیچ‌ها و مکان‌های کم‌دید

در پیچ کمتر از جاده مستقیم می‌بینید. پرچین، ردیف درختان یا ساختمانی در سمت داخلی پیچ دید را می‌گیرد. آنچه پشت پیچ رخ می‌دهد را تقریباً وقتی می‌بینید که به آنجا رسیده‌اید.

در سمت راست بمانید و سرعت خود را طوری تنظیم کنید که بتوانید در محدوده‌ای که می‌بینید متوقف شوید (ماده 19). رانندگان باید تا حد امکان در سمت راست بمانند (RVV 1990، ماده 3). در قانون، به‌اندازه کافی در سمت راست نماندن در مکان کم‌دید رفتاری است که اگر خطر مرگ برای دیگری در پی داشته باشد، می‌تواند تخلف جدی به شمار آید (قانون ترافیک جاده‌ای 1994 (WVW)، ماده 5a).

وسایل نقلیه مقابل و سبقت

سبقت از سمت چپ انجام می‌شود (RVV 1990، ماده 11). راننده‌ای که سبقت می‌گیرد باید این کار را با ایمنی انجام دهد. اما اگر وسیله نقلیه‌ای از روبه‌رو در حال سبقت گرفتن از وسیله‌ای باشد، ممکن است به نیمه راه شما برسد. بهترین راه جلوگیری از برخورد این است که تا حد امکان در سمت راست بمانید و در صورت لزوم ترمز کنید.

سبقت خطرناک در قانون یکی از رفتارهایی است که می‌تواند تخلف جدی رانندگی باشد، وقتی که عمدی و با خطر مرگ برای دیگری همراه باشد (قانون ترافیک جاده‌ای 1994 (WVW)، ماده 5a). برای شما این یعنی: در سمت راست بمانید و به آنچه در نیمه مقابل جاده رخ می‌دهد توجه کنید.

بوق زدن یا چشمک زدن با چراغ‌های جلو (علامت نوری) را فقط برای دفع خطر قریب‌الوقوع انجام می‌دهید (RVV 1990، ماده 28). چراغ راهنمای شما شامل این نمی‌شود: آن را عادی هنگام پیچیدن و سایر مانورها به‌کار می‌برید. پس این وسیله‌ای برای واداشتن دیگری به کاری یا نشان دادن بی‌حوصلگی شما نیست.

اتوبوس یا تراموا در ایستگاه

اتوبوس یا تراموایی که برای سوار و پیاده شدن مسافران ایستاده، منبع خطر است. مسافران گاهی مستقیماً وارد جاده می‌شوند. اتوبوس افزون بر این دید شما را به آنچه جلو و کنار آن رخ می‌دهد می‌بندد. کسی که از کنار اتوبوس در سمتی عبور می‌کند که مسافران سوار یا پیاده می‌شوند، باید به آن‌ها فرصت این کار را بدهد (RVV 1990، ماده 52). یعنی: سرعت را کم کنید و صبر کنید تا مسافران در امان باشند.

در ایستگاه اتوبوس نباید در محل خط‌کشی شطرنجی توقف کنید یا، اگر چنین خط‌کشی‌ای نباشد، در فاصله کمتر از 12 متر از تابلوی ایستگاه اتوبوس. این شامل لحظه‌ای نگه داشتن برای سوار و پیاده شدن مسافران نمی‌شود (RVV 1990، ماده 23). در محدوده شهری، به اتوبوسی که با چراغ راهنمای خود نشان می‌دهد که می‌خواهد از ایستگاه حرکت کند فرصت این کار را می‌دهید (RVV 1990، ماده 56). در بیرون از محدوده شهری این قاعده اعمال نمی‌شود: در آنجا حرکت اتوبوس از ایستگاه یک مانور ویژه عادی است و اتوبوس سایر ترافیک را اول عبور می‌دهد (ماده 54).

کار در جاده

در کارهای راهسازی، جاده به‌سرعت تغییر می‌کند. یک خط عبور باریک‌تر می‌شود، مخروط‌های ترافیکی گذاشته شده و افرادی روی جاده یا درست کنار آن کار می‌کنند. تابلوی هشدار کار در جریان (J16) این را از پیش اعلام می‌کند. اگر مخروط‌ها را دیر ببینید، سرعت شما احتمالاً برای آنچه می‌بینید زیاد بوده است.

وسایل نقلیه کار در شرایط معینی چراغ گردان، فلاشر یا چشمک‌زن زرد یا سبز دارند (RVV 1990، ماده 30). این چراغ درباره کار هشدار می‌دهد، اما چیزی در قواعد عمومی تغییر نمی‌دهد: توقف در محدوده آنچه می‌بینید (ماده 19) و ایجاد نکردن خطر (قانون ترافیک جاده‌ای 1994 (WVW)، ماده 5).

تقاطع‌های راه‌آهن

در تقاطع راه‌آهن، جایی که جاده از روی ریل می‌گذرد، همیشه به وسیله نقلیه ریلی حق تقدم می‌دهید. فقط وقتی می‌توانید وارد تقاطع راه‌آهن شوید که بتوانید مستقیماً عبور کنید و تقاطع را کاملاً خالی کنید (RVV 1990، ماده 15a). روی تقاطع راه‌آهن نباید توقف کنید (ماده 23).

در تقاطع‌های راه‌آهن دارای چراغ، چنین است: چراغ چشمک‌زن سفید یعنی قطاری نزدیک نمی‌شود، چراغ چشمک‌زن قرمز یعنی ایست (RVV 1990، ماده 71). تابلویی که تقاطع راه‌آهن را اعلام می‌کند، مانند J12، از پیش هشدار می‌دهد تا بتوانید به‌موقع سرعت را کم کنید.

هوا و دید ضعیف

باران، مه، برف و یخ‌بندان دید را کوتاه می‌کنند و سطح جاده را لغزنده می‌سازند. آنچه می‌بینید کمتر می‌شود و بدین‌ترتیب قاعده ماده 19 سخت‌گیرانه‌تر می‌شود: باید بتوانید در فاصله کوتاه‌تری متوقف شوید.

در مه، بارش برف یا بارانی که دید را به‌شدت محدود می‌کند، می‌توانید چراغ مه‌شکن روشن کنید (RVV 1990، ماده 34). در مه یا بارش برفی که دید را به کمتر از 50 متر می‌رساند، می‌توانید چراغ مه‌شکن عقب را روشن کنید. وقتی دید در روز به‌شدت محدود است، چراغ کوتاه روشن می‌کنید (ماده 32). حداکثر سرعت روی تابلو یک سقف است: در هوای بد هم معیار همچنان توقف در محدوده آنچه می‌بینید است.

کدام واکنش مناسب است

وقتی خطری می‌بینید، نخست تعیین می‌کنید که چقدر بزرگ است و چه مقدار زمان و فضا دارید. سپس واکنشی را انتخاب کنید که بهترین تناسب را دارد:

• برداشتن پا از روی گاز: ممکن است خطری پدید آید. سرعت را کم می‌کنید و آماده می‌مانید که بیشتر واکنش نشان دهید.
• ترمز کردن: خطر همین حالا وجود دارد، یا ممکن است هر لحظه پدید آید. به‌موقع و کنترل‌شده ترمز می‌کنید.
• ادامه دادن: خطر قریب‌الوقوعی نیست، دید دارید و سرعتتان مناسب است. اما همچنان نگاه می‌کنید.

ترمز کردن همیشه تنها پاسخ نیست. گاهی کمی کاهش سرعت کافی است، یا بیشتر در سمت راست می‌مانید یا جای دیگری را در خط عبور برمی‌گزینید. اینکه چه چیزی مناسب است به دید، ترافیک و فضا بستگی دارد. پس از واکنش بی‌درنگ دوباره اطراف را ببینید: وضعیتی که در ابتدا ایمن به نظر می‌رسید، می‌تواند در زمانی کوتاه تغییر کند.

دام‌ها

• فقط به آنچه درست جلوی شماست نگاه می‌کنید و عابر پیاده یا دوچرخه‌سوار کنار را نمی‌بینید.
• فکر می‌کنید خطری نیست چون چیزی نمی‌بینید. پشت یک پیچ، یک پرچین یا یک خودروی پارک‌شده باز هم ممکن است چیزی باشد.
• اطمینان دارید که دیگران شما را می‌بینند و به شما حق تقدم می‌دهند.
• فکر می‌کنید حداکثر سرعت تعیین می‌کند چقدر سریع می‌توانید برانید. قاعده پایه این است که بتوانید در محدوده آنچه می‌بینید و آزاد است متوقف شوید.
• بوق می‌زنید یا چراغ چشمک می‌زنید تا دیگری را هشدار دهید یا وادار کنید، در حالی که این فقط در خطر قریب‌الوقوع مجاز است.

مفاهیم

• راننده: هر کاربر راه به‌جز عابر پیاده. پس دوچرخه‌سوار هم راننده است.
• در دید: بخشی از جاده که بدون جابه‌جا شدن می‌توانید ببینید.
• آزاد: در بخشی که می‌بینید چیزی نایستاده یا حرکت نمی‌کند که مانع شما شود.
• خطر مستقیم: وضعیتی که در آن همین حالا باید اقدام کنید، مثلاً با ترمز کردن.
• خطر احتمالی: وضعیتی که در آن ممکن است خطر پدید آید. در این حالت از همان ابتدا سرعت را کم می‌کنید و فضا نگه می‌دارید تا بتوانید سریع اقدام کنید.