Tehlike Algısı

Tehlikeli bir gelişmeyi erken fark edin, ne kadar zamanınız ve yeriniz olduğunu değerlendirin ve güvenli bir tepki seçin.

Bu bölümde neler öğreneceksiniz

Tehlikeyi yalnızca ortaya çıktıktan sonra fark etmeniz yetmez. Bu bölümde yolu önceden okumayı öğreneceksiniz: ne gördüğünüzü, neyi göremediğinizi ve neler olabileceğini. Ardından duruma uyan bir tepki seçersiniz. Yasa temel kuralları verir; bunları her durumda doğru uygulamak size kalır.

• üç adım: gözlemlemek, değerlendirmek ve harekete geçmek;
• temel kural: görebildiğiniz ve boş olan mesafe içinde durabilmek;
• beklenmedik biçimde karşınıza çıkan çocuklar, bisikletliler ve yayalar;
• park etmiş araçların arkasında, virajlarda, karşıdan gelen araçlarla karşılaşırken, otobüs ve tramvaylarda, yol çalışmalarında, hemzemin geçitlerde ve kötü havada tehlike.

Gözlemlemek, değerlendirmek, harekete geçmek

İyi bir sürücü üç adımda çalışır, çoğu zaman bunu fark etmeden. Önce gözlemlersiniz: yolda, kenarda ve uzakta ne görüyorsunuz? Sonra neler olabileceğini değerlendirirsiniz: kim yola çıkabilir, bir yan yoldan ne gelebilir, önünüzdeki araç ne yapıyor? Ancak ondan sonra bir hareket seçersiniz: gazı bırakmak, yavaşlamak, konumunuzu ayarlamak ya da olduğu gibi sürmeye devam etmek.

Sıra önemlidir. Gözlemlemeden tepki veren, yanlış şeye tepki verir. Görüp de değerlendirmeyen, hangi tepkinin gerektiğini bilemez. Tepki verdikten sonra da gözlemlemeye devam edin: durum sürekli değişir.

Durumu okuyun

Yalnızca tam önünüzdekine bakmayın. Durumun tamamını okuyun: hızınızı, görüşü, yolun seyrini, sahip olduğunuz alanı, diğer yol kullanıcılarını, park etmiş araçları ve henüz görmediğiniz trafiğe işaret eden belirtileri.

• Görüş: görüş alanınız nerede bitiyor ve bir virajın, bir çitin ya da park etmiş bir aracın arkasında ne olabilir?
• Alan: yanınızda, önünüzde ve arkanızda ne kadar boşluk var?
• Trafik: yolda, kenarda ya da o yöne gelmek üzere olan kim var?
• Hava ve yol yüzeyi: hava görüşü engelliyor mu ve yol ıslak ya da kaygan mı?
• Levhalar ve işaretlemeler: henüz görmediğiniz bir şeye karşı uyarıyorlar mı?

Temel kural: görebildiğiniz mesafe içinde durmak

Yasa bunu şöyle söyler: bir sürücü, görebildiği ve yolun boş olduğu mesafe içinde aracını durdurabilmelidir (Trafik Kuralları ve İşaretleri Yönetmeliği (RVV) 1990, madde 19). Bu, hızınızın ölçütüdür. Azami hız bir üst sınırdır; güvenle ne hızla gidebileceğinizi bu kural belirler.

Görebilmek şu demektir: yerinizden kıpırdamadan yolu ne kadar uzağa görebiliyorsunuz? Boş olmak, o kesimde sizi engelleyen hiçbir şeyin durmaması ya da yürümemesi demektir. Bir viraj, bir çit ya da park etmiş bir araç görüş alanını küçültür. O zaman daha yavaş da sürmelisiniz; böylece görebildiğiniz kesim içinde durabilirsiniz.

Yasa ayrıca geniş bir kural da içerir: hiç kimse, yolda tehlike doğuracak ya da doğurabilecek şekilde veya trafiği engelleyecek ya da engelleyebilecek şekilde davranamaz (Karayolları Trafik Yasası 1994 (Wegenverkeerswet), madde 5). Yani önemli olan, davranışınızın neye yol açabileceğidir; yalnızca olmuş olan değil.

Takip mesafesi ve önünüzdeki boşluk

Yasa, öndeki araca karşı sabit bir mesafe belirtmez. Burada da ölçüt madde 19'dur: öndeki araç aniden fren yaparsa, mevcut boşluk içinde durabilmelisiniz. Ne kadar fazla boşluk bırakırsanız, tepki vermek için o kadar çok zamanınız olur.

Başka bir aracın çok yakınında sürmek, bu kasıtlı olarak yapıldığında ve başkası için hayati tehlike beklenebildiğinde ağır trafik ihlali sayılabilecek davranışlardan biri olarak yasada yer alır (Karayolları Trafik Yasası 1994 (Wegenverkeerswet), madde 5a). Yani bu yalnızca güvensiz değildir; uygun koşullarda cezalandırılabilir de.

Yolda ya da yol kenarında çocuklar

Çocukların ne yapacağı tahmin edilemez. Her zaman trafiğe dikkat etmezler, bir aracın arkasından koşarak çıkabilirler ve her zaman beklediğiniz gibi tepki vermezler. Yasa, davranış kurallarında çocuklardan ayrıca söz etmez. Bu nedenle genel kurallar tam olarak geçerlidir: görebildiğiniz mesafe içinde durmalısınız (madde 19) ve tehlike doğurmamalısınız (Karayolları Trafik Yasası 1994 (Wegenverkeerswet), madde 5).

Yol kenarında bir çocuk, taşıt yolunun üzerinde ya da yanında bir top veya oyun oynayan bir çocuk grubu mu görüyorsunuz? O zaman oraya varmadan önce hızınızı azaltırsınız; biri yola çıktıktan sonra değil. Yol kenarındaki bir top, arkasından birinin gelebileceğine dair bir uyarıdır.

Bisikletliler

Bisikletliler zorunlu bisiklet yolunu kullanır. Bu yoksa taşıt yolunda giderler (RVV 1990, madde 5). Bu yüzden bunu hesaba katmalısınız; taşıt yolunda doğrudan bisikletli beklemeseniz bile. Bir bisikletli hızla yön değiştirebilir ya da beklenmedik biçimde yana sapabilir.

Özellikle taşıt yolu ile park etmiş araçlar arasında giden bisikletliye dikkat edin. Orada yer azdır, onu ancak geç fark edersiniz ve oradan araç kapıları ya da yayalar da birdenbire çıkabilir.

Yayalar

Yayalar kaldırımda ya da yaya yolunda bulunmalıdır. Bunlar yoksa bisiklet yolunda, bankette ya da taşıt yolunun en kenarında yürürler (RVV 1990, madde 4). Bu nedenle yayaları yalnızca taşıt yolunda beklemeyin: bir yaya yolun kenarında da durabilir ve son anda yola adım atabilir.

Yaya geçidinde, karşıya geçen ya da bunu yapmak üzere olduğu belli olan yayaların önce geçmesine izin verirsiniz (RVV 1990, madde 49, ikinci fıkra). Bir ya da daha fazla kırmızı halkalı beyaz bastonu olan görme engellilerin ve hareket etmekte zorlanan diğer kişilerin önce geçmesine, geçit olmayan yerlerde bile her yerde izin verirsiniz (madde 49, birinci fıkra). Bu yüzden yalnızca karşıya geçmekte olana değil, kaldırımda bekleyene de dikkat edin.

Park etmiş araçlar ve araç kapıları

Park etmiş araçlar görüşü engeller. Her aracın arkasında biri durabilir: bir çocuk, karşıya geçmek isteyen bir yaya ya da az önce inmiş biri. Açılan bir araç kapısı ya da iki araç arasından taşıt yoluna çıkan bir kişi çoğu zaman ancak geç görülür.

Yasada araç kapılarıyla ilgili ayrı bir madde yoktur. Burada da genel kurallar geçerlidir: görebildiğiniz mesafe içinde durmak (madde 19) ve tehlike doğurmamak (Karayolları Trafik Yasası 1994 (Wegenverkeerswet), madde 5). Bu yüzden park etmiş araçların yanında fazladan mesafe bırakın; özellikle araçların yanından bir bisikletli geçiyorsa.

Virajlar ve görüşün zayıf olduğu yerler

Virajda düz yola göre daha az uzağı görürsünüz. Virajın iç tarafındaki bir çit, bir ağaç sırası ya da bir bina görüş alanını alır. Virajın arkasında olanı ancak neredeyse oraya vardığınızda görürsünüz.

Sağda kalın ve hızınızı görebildiğiniz kesim içinde durabilecek şekilde ayarlayın (madde 19). Sürücüler mümkün olduğunca sağda kalmak zorundadır (RVV 1990, madde 3). Görüşün zayıf olduğu bir yerde yeterince sağda kalmamak, başkası için hayati tehlike beklenebiliyorsa yasada ağır ihlal sayılabilecek bir davranıştır (Karayolları Trafik Yasası 1994 (Wegenverkeerswet), madde 5a).

Karşıdan gelen araçlar ve sollama

Sollama soldan yapılır (RVV 1990, madde 11). Sollayan bir sürücü bunu güvenli biçimde yapmalıdır. Ama karşıdan gelen bir araç başka bir aracı sollarsa, sizin yol yarınıza geçebilir. Çarpışmayı en iyi, mümkün olduğunca sağda kalarak ve gerekirse yavaşlayarak önlersiniz.

Tehlikeli sollama, kasten ve başkası için hayati tehlike yaratacak şekilde yapıldığında ağır trafik ihlali sayılabilecek davranışlardan biri olarak yasada yer alır (Karayolları Trafik Yasası 1994 (Wegenverkeerswet), madde 5a). Sizin için bunun anlamı şudur: sağda kalın ve karşı yol yarısında olanlara dikkat edin.

Korna çalmak ya da farlarla yanıp sönen bir sinyal (ışık sinyali) vermek, yalnızca yakın bir tehlikeyi önlemek için yapılır (RVV 1990, madde 28). Sinyal lambanız bunun kapsamında değildir: onu dönüşlerde ve diğer manevralarda normal şekilde kullanırsınız. Yani bu, başkasını teşvik etmenin ya da sabırsızlığınızı göstermenin bir aracı değildir.

Durakta otobüs ya da tramvay

Yolcuların inip binmesi için duran bir otobüs ya da tramvay bir tehlike kaynağıdır. Yolcular bazen doğrudan yola adım atar. Ayrıca bir otobüs, önünde ve yanında olanı görmenizi engeller. Yolcuların indiği ya da bindiği taraftan otobüsün yanından geçen kişi, onlara bunun için fırsat vermelidir (RVV 1990, madde 52). Bu şu demektir: yavaşlayın ve yolcular güvenli olana kadar bekleyin.

Otobüs durağında, damalı işaretlemenin hizasında ya da o yoksa durak levhasına on iki metreden az mesafede duraklayamazsınız. Bu, yolcuların kısa süreliğine inip binmesine izin vermek için geçerli değildir (RVV 1990, madde 23). Yerleşim yeri içinde, sinyal lambasıyla duraktan ayrılmak istediğini belirten bir otobüse bunu yapabilmesi için fırsat verirsiniz (RVV 1990, madde 56). Yerleşim yeri dışında bu kural geçerli değildir: orada otobüsün hareket etmesi sıradan bir özel manevradır ve otobüs diğer trafiğin önce geçmesine izin verir (madde 54).

Yolda çalışma

Yol çalışmalarında yol hızla değişir. Bir şerit daralır, trafik konileri bulunur ve yolun üzerinde ya da hemen yanında insanlar yürür. ‘Yol çalışması’ uyarı levhası (J16) bunu önceden bildirir. Konileri ancak geç görüyorsanız, hızınız muhtemelen görebildiğiniz mesafeye göre fazla yüksekti.

Çalışma araçları belirli koşullarda sarı ya da yeşil renkli bir döner, flaş ya da yanıp sönen ışık kullanır (RVV 1990, madde 30). Bu ışık çalışma konusunda uyarır, ama genel kuralları değiştirmez: görebildiğiniz mesafe içinde durmak (madde 19) ve tehlike doğurmamak (Karayolları Trafik Yasası 1994 (Wegenverkeerswet), madde 5).

Hemzemin geçitler

Yolun rayları kestiği bir hemzemin geçitte raylı aracın her zaman önce geçmesine izin verirsiniz. Bir hemzemin geçide yalnızca hemen geçip devam edebiliyorsanız ve geçidi tamamen boşaltabiliyorsanız girebilirsiniz (RVV 1990, madde 15a). Hemzemin geçitte duraklayamazsınız (madde 23).

Işıklı hemzemin geçitlerde: beyaz yanıp sönen ışık yaklaşan tren olmadığı, kırmızı yanıp sönen ışık dur anlamına gelir (RVV 1990, madde 71). Bir hemzemin geçidi önceden bildiren levha, örneğin J12, önden uyarı verir; böylece zamanında yavaşlayabilirsiniz.

Hava ve zayıf görüş

Yağmur, sis, kar ve buzlanma görüşü kısaltır ve yolu kaygan yapar. Görebildiğiniz mesafe küçülür ve bununla birlikte madde 19'un kuralı daha da sıkılaşır: daha kısa bir mesafe içinde durabilmelisiniz.

Sis, kar yağışı ya da görüşü ciddi biçimde engelleyen yağmurda sis farı kullanabilirsiniz (RVV 1990, madde 34). Görüşü 50 metrenin altına düşüren sis ya da kar yağışında arka sis lambasını kullanabilirsiniz. Görüşün ciddi biçimde engellendiği durumlarda gündüz kısa huzmeli far kullanırsınız (madde 32). Levhadaki azami hız bir üst sınırdır: kötü havada da ölçüt, görebildiğiniz mesafe içinde durabilmektir.

Hangi tepki uygun

Bir tehlike gördüğünüzde önce ne kadar büyük olduğunu ve ne kadar zamanınız ve alanınız olduğunu belirlersiniz. Sonra en uygun olan tepkiyi seçersiniz:

• Gazı bırakmak: tehlike doğabilir. Hızınızı düşürürsünüz ve daha fazla tepki vermeye hazır olursunuz.
• Yavaşlamak: tehlike şu anda var ya da her an doğabilir. Zamanında ve kontrollü fren yaparsınız.
• Aynen devam etmek: yakın bir tehlike yok, görüşünüz var ve hızınız uygun. Yine de bakmaya devam edersiniz.

Yavaşlamak her zaman tek cevap değildir. Bazen küçük bir hız azaltma yeterlidir, ya da daha sağda kalırsınız veya şerit içinde başka bir konum seçersiniz. Neyin uygun olduğu görüşe, trafiğe ve alana bağlıdır. Tepki verdikten hemen sonra yeniden etrafınıza bakın: önce güvenli görünen bir durum kısa sürede farklı olabilir.

Tuzaklar

• Yalnızca tam önünüzdekine bakarsınız ve yandaki yayayı ya da bisikletliyi görmezsiniz.
• Hiçbir şey görmediğiniz için tehlike olmadığını düşünürsünüz. Bir virajın, bir çitin ya da park etmiş bir aracın arkasında yine de bir şey olabilir.
• Başkalarının sizi gördüğüne ve size yol vereceğine güvenirsiniz.
• Azami hızın ne kadar hızlı sürebileceğinizi belirlediğini düşünürsünüz. Temel kural, görebildiğiniz ve boş olan mesafe içinde durabilmenizdir.
• Başkasını uyarmak ya da teşvik etmek için korna çalarsınız veya farlarınızı yakıp söndürürsünüz; oysa bu yalnızca yakın tehlike halinde yapılabilir.

Kavramlar

• Sürücü: yaya dışındaki her yol kullanıcısı. Yani bir bisikletli de sürücüdür.
• Görebildiğiniz mesafe: yerinizden kıpırdamadan görebildiğiniz yol kesimi.
• Boş: görebildiğiniz kesimde sizi engelleyen hiçbir şey durmuyor ya da yürümüyor.
• Doğrudan tehlike: hemen şimdi müdahale etmeniz gereken bir durum, örneğin fren yaparak.
• Olası tehlike: tehlikenin doğabileceği bir durum. O zaman hızınızı şimdiden düşürür ve çabuk hareket edebilmek için boşluk bırakırsınız.